भारती आणि वंदना पालकर — माझ्या शालेय जीवनातील दोन बहिणी. महात्मा गांधी विद्यालय, अंबरनाथ येथे भारती माझ्या वर्गात तर वंदना माझ्या धाकट्या भावाच्या, गिरीशच्या वर्गात. आम्ही १९७२ साली अकरावी (तेव्हाची SSC) परीक्षा दिली. त्याच वर्गात अंबरनाथचे ज्येष्ठ काँग्रेस नेते यशवंतराव महादेवराव चव्हाण यांचा मुलगा राजेंद्र चव्हाणही होता.

आम्ही त्या काळचे निरागस मुलं — मुलींकडे बघण्याची हिंमतही नव्हती. शाळा संपली आणि मी मुद्रणकलेचे शिक्षण घेण्यासाठी मुलुंड येथील ITI आणि नंतर शासकीय मध्यवर्ती मुद्रणालय, चर्नी रोड येथे गेलो.

दरम्यान माझे वडील वसंतराव त्रिवेदी यांनी अप्पासाहेब उपाध्ये यांच्या मार्गदर्शनाखाली अंबरनाथच्या सुभाषवाडी-वांद्रापाडा भागात कंजरभाट, कैकाडी, भामटे इत्यादी अनुसूचित जाती-जमातींसाठी महाराष्ट्र हरिजन सेवक संघ स्थापन केला. या संघाच्या अंगाखांद्यावर सुभाष बालवाडी आणि प्राथमिक शाळा सुरू झाली. येथे माझ्या मातोश्री — मनोरमा वसंतराव त्रिवेदी — यांनी आधी विनावेतन, नंतर २५ रुपये, आणि निवृत्तीवेळी १५० रुपये मानधनावर सेवाभावी काम केले.

या काळात राजेंद्र चव्हाण आणि भारती पालकर यांचा विवाह झाला. भारती आता सौ. सुनीता राजेंद्र चव्हाण झाली.

नशिबाचा खेळ असा… की सुनीता शिक्षिका म्हणून आईच्या शाळेत रुजू झाली! त्या शाळेत सुलोचनाबाई गायकवाड मुख्याध्यापिका — आणि सुनीताला पुढे बढती मिळून तीच मुख्याध्यापिका झाली.

एका अर्थाने सुनीता माझ्या आईची ‘बेस्ट फ्रेंड’ झाली. गायकवाडबाई, सुनिताबाई आणि मनोरमाबाई यांची छान तिकडी तयार झाली होती.

माझ्या आयुष्यातील मोठा आनंदाचा प्रसंग

२३ मार्च १९८६ रोजी माझा आणि ‘माया’ — (सर्वोदयी कार्यकर्ते चंद्रवदन ओझा यांची कन्या) — आमचा विवाह अंबरनाथ येथील शिवमंदिराजवळील सभागृहात झाला. राजेंद्र आणि सुनीता, माझे बालमैत्री म्हणून, उपस्थित होते.
शैलजा रानडे मॅडमही आशीर्वादासाठी आल्या.

दुःखाचा डोंगर आणि सुनीताची कणखर वाटचाल

काही वर्षांनी राजेंद्र चव्हाण यांचे निधन झाले. निसर्ग तेव्हा केवळ सहा वर्षांचा. हा आघात असह्य असला तरी सुनीताने दोन मुलांचे — अमेय आणि निसर्गचे — पालनपोषण करण्यासाठी संपूर्ण आयुष्य वाहिले.

निवृत्तीनंतर अमेय–प्राची, निसर्ग–श्रुती आणि नातू मोहिल यांच्या सहवासात तिने आपला संसार आणि जबाबदाऱ्या अत्यंत सुंदररीत्या पार पाडल्या.

शालेय मित्रांना जोडण्याचा सुनीताचा उपक्रम

महात्मा गांधी विद्यालयातील १९७२ च्या बॅचला पुन्हा एका धाग्यात ओवण्यासाठी सुनीताने ‘आम्ही १९७२ चे विद्यार्थी’ हा सामाजिक माध्यमांवरील समूह सुरू केला. कॉलेज आणि नोकरीने वेगवेगळ्या दिशांनी गेलेले ५० हून अधिक सवंगडी पुन्हा एकत्र जोडले गेले.

या माध्यमातून शहापूर तालुक्यातील आदिवासी भागातील विद्यार्थ्यांसाठी शैक्षणिक साहित्य आणि सुविधा उपलब्ध करून देण्याचे उपक्रम राबवले. ग्रामीण भागात तीन दिवस मुक्काम ठेऊन प्रत्यक्ष समस्यांना पाहण्याचा अनुभव सगळ्यांच्या गाठीशी बांधला गेला.

या दरम्यान स्नेहलता भागवत आणि स्मिता भातखंडे या शिक्षकही समूहात सामील झाल्या.

सख्य, मतभेद आणि सौहार्द

मतभेद तर झाले — आणि ते स्वाभाविकही. पण मनभेद न ठेवता सौहार्द, समन्वय आणि ऐक्याने चालण्याचा समूहाने निर्णय घेतला. यात सुनीताचा सहभाग नेहमीच उबदार आणि सकारात्मक होता.

सुनीता आज सत्तरीत! पण ऊर्जा अजूनही तरुण

२५ तारखेला सुनीताने सत्तरी ओलांडली.पण तिच्याकडे पाहिलं तर अजूनही ती ‘मी सोळा वर्षांची’ अशीच वाटते.

तिला दीर्घ, स्वस्थ, आनंदी आयुष्य लाभो, ही माझी मनापासून प्रार्थना.

आणि हो — मी सुनीतापेक्षा तब्बल ३६ दिवस मोठा असल्यामुळे, तिला माझ्या आईच्या सहकारी म्हणून आशीर्वाद देण्याचा मला ही हक्काने अधिकार आहे!

आपल्या सगळ्यांचीही मला नेहमीच आवश्यकता असलेली शुभेच्छा मिळत राहोत.

सुनीता — तुला मनःपूर्वक शुभेच्छा!
आणि ‘आम्ही १९७२ चे विद्यार्थी’ समूहातील सर्व सवंगड्यांना प्रेमाने सलाम.

(लेखक योगेश वसंत त्रिवेदी (९८९२९३५३२१) हे ज्येष्ठ राजकीय विश्लेषक आहेत.)