मुंबई –भारताच्या रेल्वे इतिहास आणि वारशावर लेखन करणारे लेखक राजेंद्र आकलेकर यांनी ज्येष्ठ प्रसारक व पत्रकार सर मार्क टली यांना एक मनापासूनचे रेल्वेप्रेमी म्हणून आठवले आहे. भारतीय रेल्वेकडे ते केवळ वाहतूक व्यवस्था म्हणून नव्हे, तर लोकशाही आणि सर्वसामान्यांच्या जीवनाशी जोडलेली अत्यावश्यक सार्वजनिक सेवा म्हणून पाहत असत, असे आकलेकर यांनी सांगितले.
मार्क टली यांनी आकलेकर यांच्या रेल्वे विषयक दोन पुस्तकांना प्रस्तावना लिहिली होती. यापैकी एक पुस्तक मुंबईच्या रेल्वेमार्गांच्या नाट्यमय इतिहासावर आधारित होते, तर दुसरे पुस्तक भारतीय रेल्वेचा संक्षिप्त पण सखोल इतिहास मांडणारे होते.
आपल्या आठवणी सांगताना आकलेकर म्हणाले की, दिल्लीतील टली यांच्या निवासस्थानी झालेली भेट त्यांना आजही स्पष्ट आठवते. ही भेट मुंबईच्या रेल्वेवरील पहिल्या पुस्तकासंदर्भात चर्चा करण्यासाठी झाली होती. “मला पेय देत त्यांनी हसत सांगितले की ते मनाने कायमचे ‘कलकत्त्याचे मुलगे’च राहिले आहेत. ईस्ट इंडिया रेल्वे, बंगाल नागपूर रेल्वे आणि आसाम बंगाल रेल्वे—ज्यांवर त्यांनी बालपणापासून प्रवास केला—या त्यांच्या अत्यंत जवळच्या होत्या,” असे आकलेकर म्हणाले.
त्या भेटीत गाड्या, रेल्वेचा इतिहास, जुनं जग आणि बदलतं आधुनिक जग यावर सविस्तर चर्चा झाली. मुंबईतील बॅलार्ड बंदर आणि बॅलार्ड पियर मोल स्थानकावर तर दीर्घ वादविवाद झाल्याचेही त्यांनी सांगितले. “ते माझ्यासारखेच जुन्या विचारांचे होते—गाड्यांचे निष्ठावंत प्रेमी,” असे आकलेकर यांनी नमूद केले.
दोघेही विविध आंतरराष्ट्रीय रेल्वे मंचांचे सदस्य होते आणि त्या माध्यमातून सातत्याने संपर्कात राहिले होते.
“रेल्वेचा इतिहास, प्रवास आणि रुळांवर दडलेल्या कथा याविषयीची शांत उत्सुकता आम्ही दोघेही वाटून घेत होतो. त्यांचे निधन ही माझ्यासाठी वैयक्तिक हानी आहे, तसेच जगभरातील रेल्वेप्रेमी समुदायासाठी मोठा धक्का आहे,” असे आकलेकर म्हणाले.
१९९४ साली मार्क टली यांनी बीबीसीच्या Great Railway Journeys मालिकेतील ‘कराची ते खैबर खिंड’ हा भाग सादर केला होता. या कार्यक्रमात त्यांनी पाकिस्तानमधून रेल्वेने प्रवास केला होता. तसेच World Steam Classics मालिकेतील ‘Steams Indian Summer’ हा भागही त्यांनी सादर केला होता.
१९३५ मध्ये कोलकात्यात जन्मलेल्या मार्क टली यांचे बालपण ब्रिटिश वसाहतवादी वातावरणात गेले. त्यांचे वडील रेल्वे कंपनीचे संचालक होते. अनेक दशके बीबीसीचा “भारताचा आवाज” म्हणून ओळखले जाणारे सर मार्क टली यांचे रविवारी दिल्लीतील रुग्णालयात बहुअवयव निकामी झाल्याने निधन झाले. ते ९० वर्षांचे होते.
