सिंध प्रांतातलं टंडो अल्लाहयार – एक शांत, साधं गाव. तिथं एक जुनं हिंदू मंदिर उभं आहे. पूर्वी कसं तेजस्वी होतं, पण आता त्याचे रंग फिकट झालेत, भिंतींवर काळाच्या खुणा उमटल्यात. ना रोज पूजा होते, ना घंटा वाजतात, ना मोठे सोहळे होतात. तरीही, रोज पहाटे, सूर्य उगवायच्या आधीच, एक माणूस तिथं हजर असतो.
गुलाम नबी. वय वर्ष ६५. मुस्लिम गृहस्थ. गेली चाळीस वर्षं या मंदिराची सेवा करतायत—जणू काही स्वतःच्या घराची देखभाल करत आहेत. हातात झाडू आणि पाण्याची बादली घेऊन मंदिराचा परिसर साफ करतात, दगडी मूर्ती धुऊन काढतात, आणि एका छोट्या मातीच्या दिव्याला उजळवतात. “हे माझं कर्तव्य आहे,” ते सहजपणे म्हणतात. “मंदिर असो, मशिद असो, उपासनेची जागा कधी दुर्लक्षित राहू नये.”
हे काम त्यांना त्यांच्या वडिलांकडून मिळालं. “एकेकाळी हे मंदिर खऱ्या अर्थानं जिवंत होतं,” ते आठवून सांगतात. “आसपासच्या गावांमधून हिंदू दर्शनाला यायचे, लहान मुलं मंदिराच्या अंगणात खेळायची, धूप आणि फुलांच्या सुवासाने संपूर्ण परिसर भारून जायचा.” पण काळ बदलला, अनेक हिंदू कुटुंबं भारतात निघून गेली, आणि मंदिर हळूहळू शांत होत गेलं.
वडिलांच्या निधनानंतर गुलाम नबींनी ही जबाबदारी उचलली. “लोक विचारतात, हे सगळं का करतोस?” ते हसत सांगतात. “कोणीतरी वेड्यात काढतं, कोणीतरी इतिहासाचा रखवालदार म्हणतं.” पण त्यांनी कधीही ही सेवा थांबू दिली नाही, जरी काही जणांनी त्यांना एका हिंदू मंदिराच्या देखभालीसाठी प्रश्न विचारले तरी.
पण मंदिरावर संकटं आहेतच. इमारत ढासळतेय, नक्षीकाम झिजत चाललंय. गुलाम नबींनी प्रशासनाकडे दुरुस्तीची मागणी केलीय, पण कुठलीही मदत मिळालेली नाही. “मी माझ्या परीने जे काही शक्य आहे ते करतो, पण आता वय झालंय,” ते हळहळीनं म्हणतात. “माझ्यानंतर या मंदिराचं काय होणार, हीच खरी चिंता आहे.”
संध्याकाळी तो मातीचा दिवा ते पुन्हा एकदा पेटवतात. त्याचा मंद प्रकाश मंदिराच्या मूर्तींवर पडतो, आणि एक गोष्ट स्पष्ट होते—खऱ्या श्रद्धेला धर्माची बंधनं नसतात.
गुलाम नबी पूजा करत नाहीत, पण त्यांची सेवा हाच एक प्रकारचा भक्तिभाव आहे.
आणि जोपर्यंत ते मंदिराच्या उंबऱ्यावर उभे आहेत, तोपर्यंत हे मंदिर विस्मृतीत जाणार नाही.
