मुंबई महानगरपालिका निवडणुकांमध्ये भारतीय जनता पक्षाने मिळवलेला ऐतिहासिक विजय हा केवळ स्थानिक स्वराज्य संस्थेतील सत्तांतरापुरता मर्यादित नाही. भारताच्या आर्थिक राजधानीतील जनतेकडून आलेला हा स्पष्ट राजकीय आणि वैचारिक संदेश आहे. मुंबईतील मतदारांनी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्यावर तसेच भाजपच्या हिंदुत्व, विकास आणि राष्ट्रीय सुरक्षेच्या ठाम भूमिकेवर विश्वास व्यक्त केला आहे. प्रथमच मुंबईचे महापौरपद भाजपकडे जाणार असून, त्यामुळे देशाच्या आर्थिक नाडीवर थेट भाजपचा ताबा येत आहे-हा महाराष्ट्राच्या राजकारणातील एक महत्त्वाचा वळणबिंदू ठरणार आहे.
दशकानुदशके बृहन्मुंबई महानगरपालिका ठाकरे नेतृत्वाखालील शिवसेनेच्या वर्चस्वाखाली होती. कालांतराने या दीर्घकालीन सत्तेमुळे अधिकाराची भावना आणि आत्मसंतुष्टता निर्माण झाली. अनेक मुंबईकरांनी याचे परिणाम प्रत्यक्ष अनुभवले-रखडलेले पायाभूत सुविधा प्रकल्प, ढासळणाऱ्या नागरी सेवा आणि हळूहळू गती गमावणारे शहर. २०१९ नंतर उद्धव ठाकरे यांनी भाजपशी काडीमोड घेतल्यानंतर, शिवसेनेने आपली मूळ हिंदुत्वाची भूमिका सोडल्याचा आरोप अधिक तीव्र झाला. बाळासाहेब ठाकरे यांच्या वारशाचा दावा करणाऱ्या पक्षाकडून हिंदुत्वापासून झालेली ही माघार मुंबईतील हिंदू समाजाच्या मोठ्या वर्गात खोल अस्वस्थता निर्माण करणारी ठरली.
याच काळात लोकसंख्यात्मक बदल आणि सुरक्षेबाबतच्या चिंता अधिक ठळक झाल्या. बांगलादेशी आणि रोहिंग्या घुसखोरीसारखे मुद्दे उघडपणे चर्चेत येऊ लागले, ज्यामुळे देशाच्या आर्थिक राजधानीतील कायदा-सुव्यवस्था आणि सुरक्षिततेबाबत प्रश्न उपस्थित झाले. ‘लव्ह जिहाद’ आणि ‘लँड जिहाद’सारख्या विषयांवर ठाकरे गटाने जाणीवपूर्वक मौन पाळल्याचा आरोप टीकाकारांनी केला. याउलट भाजपने स्पष्ट आणि निर्भीड भूमिका घेतली. २०१९ नंतर देवेंद्र फडणवीस मुंबईच्या राजकारणातील हिंदुत्वाचा सर्वाधिक ठाम आणि निर्भय आवाज म्हणून पुढे आले.
हिंदुत्ववादी कार्यकर्त्यांवरील हल्ले असोत किंवा शहराच्या लोकसंख्यात्मक रचनेत बदल घडवण्याचे प्रयत्न-भाजपने स्वतःला संरक्षणाची ढाल म्हणून उभे केले. पक्षाने आपल्या कार्यकर्त्यांना कायदेशीर मदत, राजकीय पाठबळ आणि प्रत्यक्ष मैदानातील साथ दिली. यामुळे मतदारांमध्ये हळूहळू एक ठाम धारणा तयार झाली-हिंदू समाजाच्या हितसंबंधांचे आणि सुरक्षिततेचे रक्षण करण्यासाठी भाजपच सर्वाधिक विश्वासार्ह पर्याय आहे. २०२४ च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये दिसून आलेल्या अल्पसंख्याक मतदान पद्धतींमुळे ही जाणीव मुंबईकरांमध्ये अधिक तीव्र झाली आणि संभाव्य दीर्घकालीन परिणामांचा विचार करण्यात आला. या पार्श्वभूमीवर महानगरपालिकेचा कौल भाजपच्या स्पष्ट समर्थनाचा ठरला.
देवेंद्र फडणवीस यांना वेगळे ठरवते ते म्हणजे हिंदुत्व आणि ठोस विकास अजेंड्याची सांगड घालण्याची त्यांची क्षमता. केवळ वैचारिक भाषणांपुरते मर्यादित न राहता त्यांनी मुंबईत प्रत्यक्ष दिसणाऱ्या विकासासाठी जोर दिला. सातत्यपूर्ण विरोध असूनही दीर्घकाळ प्रलंबित असलेले मेट्रो प्रकल्प वेगाने पुढे नेण्यात आले. आज वेगाने विस्तारत असलेले मेट्रो जाळे, पूर्वी केवळ गर्दीच्या लोकल रेल्वेवर अवलंबून असलेल्या कोट्यवधी प्रवाशांचा दैनंदिन प्रवास सुलभ करू लागले आहे. कोस्टल रोड आणि अटल सेतूसारख्या प्रकल्पांनी रस्ते संपर्कात आमूलाग्र बदल घडवला असून, विशेषतः कोस्टल रोड विरारकडे वाढवण्यात आल्यास, आगामी काळात मुंबईच्या वाहतूक व्यवस्थेत मूलभूत परिवर्तन होण्याची शक्यता आहे.
घरबांधणी हा आणखी एक दीर्घकाळ दुर्लक्षित राहिलेला मुद्दा होता, ज्यावरही निर्णायक पावले उचलण्यात आली. बीडीडी चाळींचा पुनर्विकास अनेक वर्षे अडकलेला होता. ‘मराठी माणसां’चा मुद्दा मांडणाऱ्या शिवसेनेला प्रत्यक्ष परिणाम देता न आल्याची टीका वारंवार झाली. मात्र भाजपने हा पुनर्विकास पुढे नेऊन मराठी मध्यमवर्गीय कुटुंबांना सुरक्षित घरे उपलब्ध करून दिली. देशातील सर्वांत कठीण शहरी प्रकल्पांपैकी एक मानल्या जाणाऱ्या धारावी पुनर्विकासाच्या गुंतागुंतीच्या आव्हानालाही भाजपने राजकीय इच्छाशक्तीने सामोरे जाण्याचे धाडस दाखवले.
भक्कम विकासाचा दृष्टिकोन नसल्याने उद्धव ठाकरे यांनी भावनिक राजकारण पुन्हा उभे करण्यासाठी आपले बंधू राज ठाकरे यांच्याशी हातमिळवणी केली. भाजप मराठीविरोधी आहे, मराठी शाळा बंद पडतील, हिंदी आणि गुजराती लादल्या जातील, किंवा मुंबई ‘गुजरातकडे दिली जाईल’-अशा जुन्या आरोपांना पुन्हा उजाळा देण्यात आला. हा संदेश अधिक प्रभावी करण्यासाठी शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे), महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना आणि सहानुभूती असलेले कार्यकर्ते, पत्रकार व लेखक यांची एक संपूर्ण इकोसिस्टीम सक्रिय करण्यात आली. या नकारात्मक प्रचारामुळे गुजराती, मारवाडी, तमिळ आणि तेलुगू भाषिक मतदारांचे मोठे वर्ग दुरावले आणि ठाकरे गटापासून आणखी दूर गेले.
लक्षणीय बाब म्हणजे ठाकरे बंधूंच्या प्रचारात मुंबईच्या भविष्यासाठी कोणतीही ठोस, सकारात्मक दृष्टी मांडली गेली नाही. जवळपास २५ वर्षे महानगरपालिकेवर सत्ता असूनही, मुंबईचा विकास इतका काळ का रखडला-या मूलभूत प्रश्नाचे उत्तर देण्यात ते अपयशी ठरले. राजकीय चर्चेचा सूर अंतर्मुख आणि व्यक्तिकेंद्रित राहिला, जो अनेकदा देवेंद्र फडणवीस यांच्यावरील व्यक्तिगत टीकेपर्यंत घसरला. याउलट भाजपने पुढील ५० वर्षांत मुंबई कशी दिसू शकते याचे चित्र मांडले, आतापर्यंत केलेल्या कामांचा ठोस लेखाजोखा दिला आणि कामगिरीच्या आधारावर मतदारांचा विश्वास मागितला. नकारात्मक प्रचार आणि भविष्याभिमुख विकासदृष्टी यातील फरक मतदारांना स्पष्टपणे जाणवला.
या विजयासह मुंबई महानगरपालिकेतील भाजपची सत्ता भारताच्या आर्थिक राजधानीत संतुलित आणि वेगवान विकासाच्या नव्या टप्प्याची सुरुवात दर्शवते. मुंबईची आंतरराष्ट्रीय शहर म्हणून ओळख अधिक भक्कम होईल, असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे. त्याच वेळी हा निकाल देवेंद्र फडणवीस यांच्या राज्यव्यापी नेतृत्वाचीही ठोस अधोरेखिती करतो. महाराष्ट्रभर एकाच वेळी झालेल्या २९ महानगरपालिका निवडणुकांमध्ये शिस्तबद्ध नियोजन, स्थानिक गरजांकडे लक्ष आणि सुसंगत विकासदृष्टी दिसून आली. २० हून अधिक शहरांमध्ये महापौरपदाचा मार्ग मोकळा करणारे भाजपचे यश या संघटनात्मक ताकदीचे प्रतिबिंब आहे.
अखेरीस, मुंबईचा हा जनादेश केवळ नागरी विजयापुरता मर्यादित नाही. तो हिंदुत्वाची पुनर्पुष्टी आहे, जलद विकासासाठी दिलेला कौल आहे आणि राष्ट्रीय सुरक्षेवर व्यक्त केलेला विश्वास आहे-हे सर्व देवेंद्र फडणवीस यांच्या निर्णायक नेतृत्वाभोवती एकवटलेले आहे. त्यांच्या नेतृत्वाखाली मुंबई आणि महाराष्ट्राचे राजकारण एका नव्या, अधिक ठाम दिशेने वाटचाल करत असल्याचे चित्र स्पष्ट होत आहे.
– पार्थ कपोले, नवी दिल्ली
