11 ते 20 ऑक्टोबरदरम्यान शारदीय नवरात्रोत्सव; 120 एसटी बसेस, 500हून अधिक पोलीस-होमगार्ड आणि 2,000हून अधिक अधिकारी-कर्मचारी तैनात

महाराष्ट्रातील देवी उपासनेच्या प्रमुख केंद्रांमध्ये कोल्हापूरची महालक्ष्मी, तुळजापूरची तुळजाभवानी आणि नांदेड जिल्ह्यातील माहूरची श्री रेणुकामाता यांना विशेष धार्मिक महत्त्व आहे. माहूरगडावरील श्री रेणुकादेवी मंदिर हे महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या शक्तीपीठांपैकी एक मानले जाते. स्थानिक धार्मिक परंपरेनुसार रेणुकामातेला जगदंबा म्हणून पूजले जाते आणि महाराष्ट्रासह शेजारील राज्यांतील असंख्य भाविकांचे हे श्रद्धास्थान आहे. नांदेड जिल्हा प्रशासनही माहूरगडाला राज्यातील महत्त्वाचे तीर्थक्षेत्र आणि शक्तीपीठ मानते. Nanded District माहूरगडावर वर्षभर भाविकांची वर्दळ असते; मात्र अश्विन महिन्यातील शारदीय नवरात्रोत्सवाला विशेष महत्त्व आहे. घटस्थापनेपासून सुरू होणाऱ्या या उत्सवात देवीची विविध रूपांत सजावट केली जाते आणि धार्मिक विधी, यज्ञ, पूजा-अर्चा तसेच विशेष दर्शनाचे आयोजन केले जाते. यंदा माहूर येथे 11 ते 20 ऑक्टोबर 2026 या कालावधीत शारदीय नवरात्रोत्सव होणार असून प्रशासन आणि श्री रेणुकादेवी संस्थानने मोठ्या प्रमाणावर तयारी सुरू केली आहे. भाविकांना सुरक्षित, सुलभ आणि सुरळीत दर्शन मिळावे, यासाठी वाहतूक, आरोग्य, सुरक्षा, पाणी, वीज, स्वच्छता आणि गर्दी व्यवस्थापनावर विशेष भर देण्यात आला आहे. 

रेणुकामातेचे ऐतिहासिक मंदिर

रेणुकादेवीचे मंदिर माहूर शहराजवळील टेकडीवर वसलेले आहे. नांदेड जिल्हा प्रशासनाच्या माहितीनुसार हे मंदिर माहूरपासून सुमारे 2.4 किलोमीटर अंतरावर असून मंदिराची उभारणी देवगिरीच्या यादवकालीन राजवटीशी जोडली जाते. दरवर्षी दसऱ्याच्या दिवशी येथे मोठी यात्रा भरते.  मंदिरापर्यंत पोहोचण्यासाठी पायथ्यापासून साधारण 250 पायऱ्या चढाव्या लागतात. प्रांगणाला दगडी तटबंदी असून परिसरातून माहूरच्या डोंगररांगांचे विहंगम दृश्य दिसते. प्रांगणात गणपती आणि जमदग्नी ऋषींची मंदिरे आहेत, तर मध्यभागी रेणुकामातेचे मुख्य मंदिर आहे. Pilgrim Data Services गर्भगृहाची रचना गुहेसारखी असून प्रवेशद्वार चांदीने मढविलेले असल्याचे मंदिराविषयीच्या उपलब्ध माहितीमध्ये नमूद आहे. गर्भगृहात शेंदूरचर्चित तांदळा स्वरूपातील रेणुकामातेचा मुखवटा आहे. हा मुखवटा सुमारे पाच फूट उंच आणि चार फूट रुंद असल्याचेही नमूद करण्यात आले आहे. देवीचे केवळ मुख पूजले जाते; देवीचा उर्वरित देह भूमीत गुप्त असल्याची धार्मिक मान्यता येथे प्रचलित आहे. 

120 एसटी बसेसची व्यवस्था

यंदाच्या नवरात्रोत्सवासाठी राज्य परिवहन महामंडळाच्या 120 बसेस उपलब्ध करून देण्यात येणार आहेत. यात्राकाळात वाढणाऱ्या भाविकांची वाहतूक सुरळीत राहावी आणि माहूरगड परिसरात अनावश्यक वाहनांची गर्दी होऊ नये, यासाठी स्वतंत्र नियोजन करण्यात आले आहे. नांदेडचे जिल्हाधिकारी राहुल कर्डिले यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या आढावा बैठकीत विविध विभागांच्या तयारीचा आढावा घेण्यात आला. सहधर्मादाय आयुक्त तथा संस्थानच्या पदसिद्ध अध्यक्षा हिराबाई शेळके आणि पोलीस अधीक्षक डॉ. निलाभ रोहन यांच्यासह विविध विभागांचे अधिकारी या बैठकीला उपस्थित होते. 

500हून अधिक पोलीस आणि होमगार्ड

भाविकांच्या सुरक्षेसाठी 500हून अधिक पोलीस अधिकारी, कर्मचारी आणि होमगार्ड तैनात राहणार आहेत. गर्दी नियंत्रण, दर्शन रांगा, वाहतूक नियंत्रण आणि संवेदनशील भागांतील सुरक्षा यावर विशेष लक्ष दिले जाणार आहे. माहूरगडाचा परिसर जंगलालगत असल्याने वन्यप्राण्यांपासून भाविकांच्या सुरक्षेसाठी वन विभागाची गस्त वाढविण्यात येणार आहे. आवश्यक ठिकाणी सुरक्षा पथके तैनात राहतील. सार्वजनिक बांधकाम विभागाकडून रस्त्यांची दुरुस्ती आणि राष्ट्रीय महामार्ग विभागाकडून बंद पथदिवे सुरू करण्यासाठी काम केले जात आहे. 

पाणी, महाप्रसाद आणि स्वच्छतेची व्यवस्था

श्री रेणुकादेवी संस्थानतर्फे पिण्याचे पाणी, स्वच्छता, वीज आणि दर्शन रांगांची व्यवस्था केली जाणार आहे. परशुराम मंदिर परिसरात महाप्रसाद, साबुदाणा खिचडी आणि फळांची सुविधा उपलब्ध करून देण्याचे नियोजन आहे. दत्तशिखर संस्थानकडून पाणी, स्वच्छता, वीज, महाप्रसाद आणि मोफत वाहनतळाची सुविधा उपलब्ध राहणार आहे. नगरपंचायतीकडून दत्त चौकात नियंत्रण कक्ष, पाणी, पथदिवे आणि शौचालयांची व्यवस्था केली जाणार आहे. महावितरणकडून अखंडित वीजपुरवठा राखण्याचे आश्वासन प्रशासनाच्या आढावा बैठकीत देण्यात आले.

आरोग्य यंत्रणाही सज्ज

यात्राकाळात भाविकांच्या आरोग्यासाठी स्वतंत्र वैद्यकीय व्यवस्था उभारली जाणार आहे. दत्तशिखर, अनुसया माता आणि रेणुकामाता मंदिराच्या पायथ्याशी आरोग्य पथके, वैद्यकीय अधिकारी आणि रुग्णवाहिका उपलब्ध ठेवण्याचे नियोजन आहे. ग्रामीण रुग्णालयातील काही खाटा यात्रेसाठी राखीव ठेवण्यात येणार आहेत.  यंदाच्या नवरात्रोत्सवाच्या काळात विविध विभागांतील दोन हजारांहून अधिक अधिकारी-कर्मचारी कार्यरत राहणार आहेत. प्रशासनाने भाविकांना सुरक्षित आणि सुरळीत दर्शन मिळावे, यासाठी सर्व विभागांनी समन्वयाने काम करण्याच्या सूचना दिल्या आहेत. 

दुष्काळी पार्श्वभूमीतही श्रद्धेचा उत्सव

मराठवाड्यात यंदा पावसाची तूट आणि शेती संकटाची पार्श्वभूमी आहे. त्यामुळे ग्रामीण भागातील आर्थिक परिस्थितीचा यात्रेतील उपस्थितीवर किती परिणाम होतो, याकडेही लक्ष राहणार आहे. मात्र माहूरगडावरील रेणुकामातेच्या नवरात्रोत्सवाची परंपरा, धार्मिक महत्त्व आणि राज्याबाहेरून येणाऱ्या भाविकांची संख्या लक्षात घेता प्रशासनाने मोठ्या गर्दीची शक्यता गृहीत धरून तयारी केली आहे.

श्रद्धेचा उत्सव भव्य असला तरी त्याची खरी कसोटी भाविकांना सुरक्षित, स्वच्छ आणि सुरळीत दर्शन मिळण्यातच असणार आहे.