मुंबई: मुंबई महानगर प्रदेशातील सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेला बळकटी देणाऱ्या मेट्रो मार्ग ५ प्रकल्पाच्या दृष्टीने कशेळी मेट्रो डेपोचे काम महत्त्वाच्या टप्प्यावर पोहोचले असून, जून २०२६ अखेर या प्रकल्पाची २३ टक्के भौतिक प्रगती झाली आहे. सुमारे २७ हेक्टर क्षेत्रात उभारला जात असलेला हा डेपो ठाणे–भिवंडी–कल्याण–उल्हासनगर मेट्रो मार्गिकेच्या परिचालन, देखभाल आणि रेल्वेगाड्यांच्या स्थिरीकरणासाठी प्रमुख केंद्र म्हणून विकसित केला जात आहे.

ऑगस्ट २०२५ मध्ये पर्यावरणीय मंजुरी मिळाल्यानंतर प्रकल्पाच्या कामाला गती मिळाली. सुमारे ३२ किलोमीटर लांबीच्या मेट्रो मार्गिकेवरील संपूर्ण रोलिंग स्टॉक फ्लीटच्या दीर्घकालीन परिचालनासाठी आवश्यक पायाभूत सुविधा येथे उभारल्या जात आहेत. डेपोचे संपूर्ण काम पूर्ण होण्यापूर्वीच रेल्वेगाड्यांची चाचणी, तपासणी आणि कार्यान्वयन सुरू करता यावे, यासाठी मुंबई महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणाने (एमएमआरडीए) टप्प्याटप्प्याने बांधकाम करण्याची रणनीती स्वीकारली आहे.

कशेळी डेपोमध्ये सुमारे ३० मेट्रो रेल्वेगाड्यांच्या संचांच्या स्थिरीकरणाची क्षमता, तपासणी व देखभाल सुविधा, कार्यशाळा, चाचणी मार्ग, शंटिंग व्यवस्था, डेपो नियंत्रण केंद्र, प्रशासकीय इमारत, विशेष साठवणूक सुविधा, कर्मचारी निवास, वीजपुरवठा व्यवस्था, रेल्वेगाड्यांची धुलाई व स्वच्छता केंद्र, सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्प, पावसाच्या पाण्याचे संकलन आणि अग्निसुरक्षा यंत्रणा उभारण्यात येत आहेत. नियमित परिचालनापासून दीर्घकालीन मालमत्ता व्यवस्थापनापर्यंत सर्व गरजा पूर्ण करणारी एकात्मिक देखभाल व्यवस्था म्हणून या डेपोचे नियोजन करण्यात आले आहे.

प्रकल्पासमोरील सर्वात मोठे तांत्रिक आव्हान म्हणजे प्रकल्पस्थळी सहा ते नऊ मीटर खोलीपर्यंत असलेली मऊ सागरी चिकणमाती. जमिनीची भारवहन क्षमता वाढवण्यासाठी आणि दीर्घकालीन स्थिरता सुनिश्चित करण्यासाठी एमएमआरडीएने आयआयटी मुंबईच्या तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने प्रगत भू-सुधारणा तंत्रज्ञानाचा अवलंब केला आहे. प्रीफॅब्रिकेटेड व्हर्टिकल ड्रेन्स (PVD) आणि टप्प्याटप्प्याने अतिरिक्त भराव टाकण्याच्या पद्धतीद्वारे जमिनीचे एकत्रीकरण वेगाने करण्यात येत आहे. प्रारंभी सुमारे १० हेक्टर क्षेत्रावर भू-सुधारणेची कामे करण्यात आली असून सुमारे ६.२ मीटर उंचीचा अतिरिक्त भराव टप्प्याटप्प्याने टाकण्यात आला आहे.

डेपोच्या विविध घटकांवर एकाच वेळी बांधकाम सुरू असून चार मजली डेपो नियंत्रण केंद्राचे काम प्रगतिपथावर आहे. कर्मचारी निवासस्थानांच्या पायाभरणीला सुरुवात झाली असून, प्रकल्पासाठी आवश्यक असलेल्या बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या २,४०० मिमी आणि २,७५० मिमी व्यासाच्या जलवाहिन्यांचे स्थलांतर नोव्हेंबर २०२५ मध्ये पूर्ण करण्यात आले आहे.

मेट्रो मार्ग ५ चे परिचालन लवकर सुरू करण्यासाठी कायमस्वरूपी डेपोबरोबरच काही तात्पुरत्या सुविधा देखील उभारल्या जात आहेत. यामध्ये तात्पुरती तपासणी पिट शेड, चाचणी मार्ग, ऑक्झिलरी सबस्टेशन आणि शंटिंग सुविधा यांचा समावेश आहे. या सुविधांमुळे डेपोचे पूर्ण बांधकाम होण्यापूर्वीच रेल्वेगाड्यांची तपासणी, चाचणी आणि कार्यान्वयनाची प्रक्रिया सुरू करणे शक्य होणार आहे.

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी कशेळी डेपो हा आधुनिक आणि विश्वासार्ह सार्वजनिक वाहतूक पायाभूत सुविधा उभारण्याच्या महाराष्ट्राच्या प्रयत्नांचे प्रतीक असल्याचे सांगितले. मेट्रो मार्ग ५ मुळे ठाणे, भिवंडी, कल्याण आणि उल्हासनगरमधील संपर्क अधिक मजबूत होऊन विकसित आणि सुसंपर्कित महाराष्ट्राच्या उद्दिष्टाला चालना मिळेल, असे त्यांनी म्हटले.

उपमुख्यमंत्री तथा एमएमआरडीएचे अध्यक्ष एकनाथ शिंदे यांनी कशेळी डेपो हा मेट्रो मार्ग ५ च्या सुरक्षित आणि कार्यक्षम परिचालनाचा कणा ठरणार असल्याचे सांगितले. या प्रकल्पाच्या सातत्यपूर्ण प्रगतीमुळे मुंबई महानगर प्रदेश उच्च क्षमतेच्या, वेगवान आणि विश्वासार्ह सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेकडे आणखी एक पाऊल पुढे टाकत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

एमएमआरडीएचे महानगर आयुक्त डॉ. संजय मुखर्जी यांनी आव्हानात्मक भूस्थिती असूनही वैज्ञानिक अभियांत्रिकी, काटेकोर नियोजन आणि टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणीच्या माध्यमातून प्रकल्पाची प्रगती होत असल्याचे सांगितले. आगामी अनेक दशकांपर्यंत विश्वासार्ह मेट्रो सेवा देण्यासाठी आवश्यक असलेली मजबूत पायाभूत सुविधा उभारण्याच्या एमएमआरडीएच्या प्रयत्नांचा हा महत्त्वाचा भाग असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

कशेळी मेट्रो डेपो हा मुंबई महानगर प्रदेशातील एकात्मिक मेट्रो नेटवर्क उभारण्याच्या एमएमआरडीएच्या व्यापक धोरणातील महत्त्वाचा घटक मानला जात आहे. प्रगत अभियांत्रिकी तंत्रज्ञान, टप्प्याटप्प्याने अंमलबजावणी आणि दीर्घकालीन नियोजनाच्या आधारे मेट्रो मार्ग ५ अधिक वेगाने कार्यान्वित करण्याचा प्रयत्न असून, ठाणे, भिवंडी, कल्याण आणि उल्हासनगर परिसराला शाश्वत, कार्यक्षम आणि विश्वासार्ह सार्वजनिक वाहतूक उपलब्ध करून देणे हे या प्रकल्पाचे प्रमुख उद्दिष्ट आहे.