बंदी असूनही शहर आणि ग्रामीण भागात पानमसाला सहज उपलब्ध असल्याच्या तक्रारी; FDAची कारवाई केवळ किरकोळ विक्रेत्यांपुरतीच का, अशी चर्चा
महाड : महाराष्ट्रात प्रतिबंधित गुटखा, पानमसाला आणि सुगंधी तंबाखूजन्य पदार्थांविरोधात अन्न व औषध प्रशासनाने महाड शहरात केलेल्या कारवाईत केवळ ₹6,156 किमतीचा मुद्देमाल जप्त झाल्यानंतर या कारवाईच्या व्याप्तीवरच आता प्रश्न उपस्थित होऊ लागले आहेत. महाड शहरासह पोलादपूर तालुक्यात अनेक ठिकाणी प्रतिबंधित गुटखा आणि पानमसाल्याची विक्री सुरू असल्याच्या तक्रारी वारंवार होत असताना, डोंगरे गल्लीतील एका दुकानातून केवळ 57 पाकिटे जप्त झाल्याने प्रशासनाने पुरवठा साखळीपर्यंत तपास नेला का, हा प्रश्न स्थानिक पातळीवर उपस्थित केला जात आहे.
अन्न व औषध प्रशासनाच्या रायगड विभागाने गुरुवार, 13 ऑगस्ट 2026 रोजी महाड शहरातील डोंगरे गल्ली परिसरातील एका दुकानाची तपासणी केली. या तपासणीदरम्यान प्रतिबंधित पानमसाल्याचा साठा आढळून आल्याचे अधिकाऱ्यांनी नोंदविले. कारवाईच्या नोंदीनुसार दुकानातून ‘सॅफ्रॉन ब्लेंडेड विमल पानमसाला’ची 57 पाकिटे जप्त करण्यात आली असून, या मुद्देमालाची एकूण किंमत ₹6,156 असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. या प्रकरणी जालिंदर रामचंद्र निकम (वय 39, रा. नवीपेठ, महाड) यांना महाड शहर पोलिसांनी ताब्यात घेतल्याचे सांगण्यात आले असून पुढील तपास सुरू आहे.
₹6 हजारांचा साठा आणि बाजारातील उपलब्धता
मात्र या कारवाईनंतर महाडमध्ये वेगळीच चर्चा सुरू झाली आहे. प्रतिबंधित गुटखा आणि पानमसाला शहरातील विविध पानटपऱ्या तसेच परिसरातील गावांमध्ये उपलब्ध होत असल्याच्या तक्रारी असताना प्रशासनाच्या कारवाईत केवळ ₹6,156 चा साठा सापडणे हा योगायोग आहे की कारवाई केवळ एका छोट्या साठ्यापुरती मर्यादित राहिली, असा सवाल उपस्थित केला जात आहे. एखाद्या किरकोळ विक्रेत्याकडे प्रतिबंधित माल आढळल्यास तो माल त्याच्यापर्यंत नेमका कुठून पोहोचला, त्याचा पुरवठादार कोण, घाऊक साठवणूक कुठे केली जाते आणि महाड-पोलादपूर परिसरातील वितरण व्यवस्था कशी चालते, याचाही तपास होणे अपेक्षित आहे. मात्र सध्याच्या कारवाईत जप्तीपलीकडे पुरवठा साखळीबाबत नेमका किती तपास करण्यात आला आहे, याची अधिकृत माहिती समोर आलेली नाही.
बंदी कागदावर, गुटखा बाजारात?
महाराष्ट्र शासनाच्या 13 जुलै 2026च्या आदेशानुसार गुटखा, पानमसाला, सुगंधी किंवा फ्लेवर्ड तंबाखू, सुगंधी सुपारी, खर्रा, मावा आणि त्यासारख्या उत्पादनांचे उत्पादन, साठवणूक, वितरण, वाहतूक आणि विक्री प्रतिबंधित करण्यात आली आहे. अशा परिस्थितीत महाड शहर आणि तालुक्यातील पानटपऱ्यांवर प्रतिबंधित उत्पादने उपलब्ध असल्याच्या तक्रारी कायम राहत असतील, तर केवळ अधूनमधून होणाऱ्या छोट्या जप्त्यांमुळे बंदीची प्रभावी अंमलबजावणी होत आहे का, हा प्रश्न उपस्थित होतो. प्रशासनाने केवळ विक्रीच्या शेवटच्या टप्प्यावर कारवाई करण्याऐवजी मालाचा पुरवठा करणारी साखळी शोधून ती उद्ध्वस्त करणे आवश्यक असल्याची अपेक्षा व्यक्त होत आहे.
FDAच्या कारवाईची खरी कसोटी पुढे
डोंगरे गल्लीतील दुकानावर करण्यात आलेल्या कारवाईनंतर महाड शहर पोलीस ठाण्यात गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे. भारतीय न्याय संहिता तसेच अन्नसुरक्षा व मानके कायद्यातील लागू तरतुदींनुसार पुढील कारवाई सुरू असल्याचे सांगण्यात आले आहे. पोलीस निरीक्षक नारायण एकशिंगे यांच्या मार्गदर्शनाखाली पोलीस उपनिरीक्षक मोरे या प्रकरणाचा पुढील तपास करीत आहेत. मात्र या एका कारवाईने प्रश्न संपत नाही.
महाड आणि पोलादपूर परिसरात प्रतिबंधित गुटखा आणि पानमसाल्याचा पुरवठा नेमका कुठून होतो? घाऊक विक्रेते कोण आहेत? वाहतुकीचे मार्ग कोणते आहेत? आणि बंदी असूनही पानटपऱ्यांपर्यंत हा माल पोहोचतो कसा? या प्रश्नांची उत्तरे शोधून मोठ्या पुरवठा साखळीवर कारवाई झाली, तरच डोंगरे गल्लीतील कारवाई ही प्रभावी मोहिमेची सुरुवात ठरेल. अन्यथा ₹6,156 च्या जप्तीपुरती कारवाई करून गुटख्याच्या मोठ्या बाजाराकडे दुर्लक्ष करण्यात आले का, अशी शंका कायम राहणार आहे.
