आखाती देशांमध्ये पेटलेल्या संघर्षाची झळ आता थेट मराठवाड्यातील शेतकऱ्यांना बसू लागली आहे. केळी आणि कांद्याच्या निर्यातीवर परिणाम झाल्याने स्थानिक बाजारपेठेत दर कोसळले असून, शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणित पूर्णपणे बिघडले आहे.
धाराशिव जिल्ह्यात एका शेतकऱ्याने कांदा पिकावर नांगर फिरवला, तर नांदेड जिल्ह्यातील अर्धापूर तालुक्यात केळीचे घड जनावरांना खाण्यासाठी टाकण्याची वेळ शेतकऱ्यांवर आली आहे. ही परिस्थिती मराठवाड्यातील शेती संकटाची तीव्रता दर्शवते.
अवकाळीचा डबल फटका
मराठवाड्यात आधीच गारपीट आणि अवकाळी पावसामुळे मोठे नुकसान झाले आहे.
- १२२ गावांतील ५४०९ शेतकरी बाधित
- ३२६१ हेक्टरवरील शेतीचे नुकसान
- सर्वाधिक फटका: छत्रपती संभाजीनगर (२६६५ हेक्टर)
यापूर्वीही पंधरा दिवसांपूर्वी अवकाळीचा तडाखा बसलेला असताना, ३० आणि ३१ मार्च रोजी पुन्हा वादळी पाऊस आणि गारपीट झाली.
कांद्याला दर नाही; शेतकऱ्याची हतबलता
धाराशिव जिल्ह्यातील तुळजापूर येथील शेतकरी बाळासाहेब रोचकरी यांनी दीड एकर क्षेत्रात कांद्याची लागवड केली होती.
- खर्च: ₹70,000 ते ₹75,000
- अपेक्षा: रब्बी हंगामात चांगला दर
मात्र निर्यात ठप्प झाल्याने सध्या कांद्याला ₹200 ते ₹500 प्रति क्विंटल दर मिळत आहे. काढणीचा खर्चही निघत नसल्याने त्यांनी संतापातून कांदा पिकावर नांगर फिरवला.
केळी उत्पादकांवर मोठा आघात
नांदेड जिल्ह्यातील अर्धापूर तालुका केळी उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहे.
- 70–80% क्षेत्रावर केळी लागवड
- निर्यातीवर मोठा परिणाम
सध्या केळीला ₹400 प्रति क्विंटल दर मिळत आहे, जो मागील वर्षी ₹2100–₹2500 होता.
दर घसरल्याने अनेक शेतकऱ्यांनी केळी जनावरांना खाऊ घालण्याचा निर्णय घेतला.
मजूर टंचाई आणि वाढलेला खर्च
मराठवाड्यात शेतकऱ्यांसमोर आणखी एक मोठी समस्या उभी आहे — मजूर टंचाई.
- महिला मजुरी: ₹400
- पुरुष मजुरी: ₹600
- तरीही मजूर उपलब्ध नाहीत
यामुळे शेतकरी यांत्रिकी शेतीकडे वळत आहेत, पण त्यामुळे खर्च वाढत आहे. ज्वारी काढणीसाठी एकरी ₹8,000 ते ₹10,000 खर्च येत आहे.
शेतीचा वाढता अस्थिरपणा
सततचा दुष्काळ, अवकाळी पाऊस, गारपीट आणि बाजारातील अस्थिर दर यामुळे शेती पूर्णपणे अनिश्चित झाली आहे.
- अनेक शेतकऱ्यांनी बैलजोडी विकली
- लहान शेतकरी बटाई शेतीकडे वळत आहेत
या परिस्थितीत शेती व्यवसाय टिकवणे कठीण होत चालले आहे.
जीवितहानी आणि पिकांचे नुकसान
१८ ते २० मार्च आणि ३०-३१ मार्च दरम्यान झालेल्या गारपीटीमुळे:
- गहू, ज्वारी, मका
- संत्री, आंबा, पपई, टरबूज
या पिकांचे मोठे नुकसान झाले.
४९ जनावरांचा मृत्यू
विजेच्या धक्क्याने ३ जणांचा मृत्यू
आखाती देशांतील संघर्ष, स्थानिक हवामानातील बदल आणि बाजारातील अस्थिरता यांचा एकत्रित परिणाम मराठवाड्यातील शेतकऱ्यांवर होत आहे.
शेतमालाला योग्य दर, निर्यात व्यवस्थेतील स्थिरता आणि आपत्ती व्यवस्थापनाची मजबूत यंत्रणा उभारल्याशिवाय शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणित सुधारण्याची शक्यता कमी आहे.
