मुंबई: राजकारणात संकट हे केवळ शोक व्यक्त करण्याचे क्षण नसतात, तर ते अनेकदा सत्ता-समीकरणे झपाट्याने बदलणारे टप्पे ठरतात. उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या अकाली निधनानंतर महाराष्ट्राच्या राजकारणात जे काही घडले, त्याकडे आज राजकीय निरीक्षक याच नजरेने पाहत आहेत.

२८ जानेवारी रोजी सकाळी घडलेल्या दुर्दैवी घटनेनंतर अवघा महाराष्ट्र शोकमग्न झाला. मात्र, या शोककाळातच राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या भवितव्याबाबत राजकीय वर्तुळात तर्क-वितर्क सुरू झाले. अजित पवार यांच्या पश्चात पक्षाची दिशा कोण ठरवणार, महायुतीतील समीकरणे कशी बदलणार आणि पक्षाची स्वायत्तता टिकणार का, हे प्रश्न केंद्रस्थानी आले.

नेतृत्वाची पोकळी आणि वेगवान निर्णय

राजकीय विश्लेषकांच्या मते, अशा प्रसंगी पक्षांत नेतृत्वाची पोकळी निर्माण होते आणि ती जितक्या लवकर भरली जाते, तितके पक्षाचे अस्तित्व स्थिर राहते. याच पार्श्वभूमीवर राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये पुढील काही दिवसांत घडलेल्या घडामोडींना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले.

ज्येष्ठ नेते शरद पवार यांनी या संकटकाळात संयम आणि वेळेचे भान दाखवले, अशी चर्चा राजकीय वर्तुळात आहे. बारामतीत असतानाही मुंबईतील घडामोडींवर त्यांची नजर कायम होती. काही दिवसांतच पक्षातील आमदारांची बैठक, नेतृत्वाबाबत स्पष्टता आणि संघटनात्मक निर्णय झाले. परिणामी, पक्षातील संभ्रम काही प्रमाणात दूर झाल्याचे निरीक्षक सांगतात.

सत्ता-समीकरणे आणि अस्वस्थता

अजित पवार यांच्या निधनानंतर राष्ट्रवादी काँग्रेस महायुतीत कशी भूमिका घेईल, याबाबत विविध मते मांडली गेली. काहींनी पक्ष भाजपमध्ये विलीन होईल अशी शक्यता व्यक्त केली, तर काहींनी पक्ष स्वतंत्र ओळख राखण्याचा प्रयत्न करेल असे मत मांडले. या पार्श्वभूमीवर झालेले जलद निर्णय हे पक्षाची स्वायत्तता टिकवण्याचा प्रयत्न असल्याचे विश्लेषक मानतात.

दरम्यान, काही वरिष्ठ नेत्यांच्या भूमिकांबाबत अंतर्गत अस्वस्थतेच्या चर्चा सुरू झाल्या असल्या, तरी त्या चर्चांपुरत्याच मर्यादित असून याबाबत कोणतेही अधिकृत वक्तव्य समोर आलेले नाही.

इतिहासाची पुनरावृत्ती?

शरद पवार यांच्या राजकीय कारकिर्दीकडे पाहिले, तर संकटाच्या क्षणी निर्णायक पावले उचलण्याची शैली नवी नाही. १९९० च्या दशकातील घटनांचा संदर्भ देत निरीक्षक सांगतात की, अशा काळात राजकीय वेळेचे गणित अचूक जुळवणे हीच त्यांची खरी ताकद राहिली आहे.

अजित पवार यांच्या निधनानंतर राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये नेतृत्वाबाबत जे निर्णय झाले, ते पक्षाचे विघटन रोखणारे ठरले, असा एक मतप्रवाह आहे. काहीजण याला “संकटाचे संधीत रूपांतर” म्हणतात, तर काहीजण याकडे केवळ अनिवार्य राजकीय पावले म्हणून पाहतात.

पुढे काय?

सध्या राष्ट्रवादी काँग्रेस स्थैर्याच्या दिशेने जात असल्याचे चित्र असले, तरी अंतर्गत मतभेद पूर्णतः संपले आहेत का, हा प्रश्न कायम आहे. आगामी निवडणुका, महायुतीतील ताणतणाव आणि नेतृत्वाबाबतच्या अपेक्षा यावरच या घडामोडींचा अंतिम परिणाम ठरणार आहे.

एक मात्र स्पष्ट आहे —

अजित पवार यांच्या अकाली जाण्याने निर्माण झालेल्या संकटातून राष्ट्रवादी काँग्रेस कशी बाहेर पडली, हे महाराष्ट्राच्या राजकारणातील महत्त्वाचा अभ्यासक्रम ठरणार आहे.