13 सप्टेंबरपासून प्रकाशव्यवस्था बंद; तक्रारी करूनही दुरुस्तीला विलंब, आज सायंकाळपर्यंत पुरवठा पूर्ववत करण्याचे आश्वासन

महाड : छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या राजधानीचा ऐतिहासिक वारसा जपणाऱ्या किल्ले रायगडावरील सिंहासन आणि राजसदर परिसराची प्रकाशव्यवस्था गेल्या दहा दिवसांपासून बंद असल्याचा प्रकार समोर आला आहे. गणेशोत्सवाच्या काळात हजारो शिवप्रेमी आणि पर्यटक रायगडावर येत असताना इतक्या महत्त्वाच्या परिसरातील प्रकाशव्यवस्था दीर्घकाळ बंद राहिल्याने भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षणाच्या (Archaeological Survey of India — ASI) देखभाल व्यवस्थेवर प्रश्न उपस्थित होत आहेत.

रायगड किल्ला 1909पासून ASIच्या अखत्यारीतील केंद्र संरक्षित स्मारक आहे. सिंहासन, राजसदर, महादरवाजा, नगरखाना, जगदीश्वर मंदिर आणि छत्रपती शिवाजी महाराज समाधी परिसरासह विविध वास्तूंच्या संवर्धनाची जबाबदारी ASIकडे आहे. रायगडचा 2025मध्ये UNESCOच्या Maratha Military Landscapes of India या जागतिक वारसा यादीतही समावेश झाला आहे. या पार्श्वभूमीवर सिंहासन आणि राजसदरासारख्या प्रमुख ऐतिहासिक स्थळांची प्रकाशव्यवस्था तब्बल दहा दिवस बंद राहणे गंभीर मानले जात आहे.

13 सप्टेंबरपासून प्रकाशव्यवस्था बंद?

स्थानिकांकडून मिळालेल्या माहितीनुसार, किल्ले रायगडावरील सिंहासन आणि राजसदर परिसरातील दिवे 13 सप्टेंबरपासून, म्हणजे गणेशोत्सव सुरू होण्याच्या आदल्या दिवसापासून बंद होते. किल्ल्यावर सुरक्षेसाठी तैनात कर्मचाऱ्यांनी याबाबत ASIच्या संबंधित अधिकाऱ्यांना दूरध्वनीवरून माहिती दिल्याचे सांगण्यात येते. रायगडावरील हॉटेल व्यावसायिक संघटनेचे अध्यक्ष रघुवीर देशमुख यांनीही संबंधित अधिकाऱ्यांच्या निदर्शनास हा प्रकार आणून दिल्याचा दावा केला आहे.

मात्र त्यानंतरही तातडीने दुरुस्ती झाली नाही आणि सिंहासन-राजसदर परिसर रात्री अंधारात राहिल्याचा आरोप स्थानिकांकडून केला जात आहे. या विलंबाचे नेमके कारण काय होते, तांत्रिक बिघाड कधी नोंदविण्यात आला आणि तो दुरुस्त करण्यासाठी प्रत्यक्ष कार्यवाही कधी सुरू झाली, याबाबत ASIकडून सविस्तर अधिकृत स्पष्टीकरण अपेक्षित आहे.

आज सायंकाळी प्रकाशव्यवस्था पूर्ववत होणार

ASIचे अधिकारी दिवेकर यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, सिंहासन आणि राजसदर परिसरातील विद्युत व्यवस्था दुरुस्त करण्याचे काम हाती घेण्यात आले असून आज सायंकाळपर्यंत प्रकाशव्यवस्था पूर्ववत केली जाणार आहे. मात्र प्रश्न केवळ दिवे पुन्हा सुरू करण्यापुरता मर्यादित नाही. जागतिक वारसा स्थळाचा दर्जा मिळालेल्या आणि दररोज मोठ्या संख्येने पर्यटक भेट देणाऱ्या रायगड किल्ल्यावर अशा मूलभूत सुविधेतील बिघाड दहा दिवस कायम कसा राहिला, याची चौकशी होणे आवश्यक असल्याची मागणी होत आहे.

खासदार सुनील तटकरे यांनी ASIकडे केली विचारणा 

रायगडचे खासदार सुनील तटकरे यांना या प्रकाराची माहिती मिळाल्यानंतर त्यांनी दिल्लीतील ASIच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधून प्रकरणाबाबत नाराजी व्यक्त केल्याची माहिती त्यांच्या निकटवर्तीयांकडून देण्यात आली आहे. अशा प्रकाराची पुनरावृत्ती होऊ नये आणि रायगडावरील मूलभूत सुविधा नियमितपणे कार्यरत ठेवाव्यात, अशी सूचना त्यांनी अधिकाऱ्यांना केल्याचे सांगण्यात आले. या हस्तक्षेपाची स्वतंत्र अधिकृत नोंद किंवा ASIचे निवेदन अद्याप उपलब्ध झालेले नसल्याने हा भाग संबंधितांकडून मिळालेल्या माहितीनुसारच नोंदविण्यात येत आहे.

‘अप्रिय घटना घडली असती तर जबाबदार कोण?’

अखिल भारतीय शिवराज्याभिषेक समितीशी संबंधित फत्तेसिंह सावंत यांनीही या प्रकाराबद्दल नाराजी व्यक्त केली. त्यांनी सवाल केला की, “सिंहासन आणि राजसदरासारखा परिसर दहा दिवस अंधारात असताना एखादी अप्रिय घटना घडली असती तर त्याची जबाबदारी कोण घेतली असती?” रायगडासारख्या ऐतिहासिक आणि संवेदनशील ठिकाणी देखभालीबाबत असा निष्काळजीपणा सहन केला जाणार नाही, असा इशाराही त्यांनी दिल्याचे सांगण्यात आले.

UNESCO वारसा स्थळावर देखभालीची कसोटी

रायगड किल्ल्याच्या संवर्धनासाठी ASIकडून विविध कामे करण्यात आली असून सिंहासन-राजसदर क्षेत्राच्या संवर्धनासाठीही यापूर्वी स्वतंत्र कामे करण्यात आली आहेत. केंद्र सरकारच्या ई-प्रोक्योरमेंट नोंदींमध्ये सिंहासन परिसर आणि राजसदर संवर्धनाच्या कामांसाठी स्वतंत्र निविदांची नोंद उपलब्ध आहे. त्यामुळे आता प्रश्न असा आहे की, ऐतिहासिक वास्तूंच्या संवर्धनाबरोबरच प्रकाशव्यवस्था, सुरक्षा आणि मूलभूत सुविधांच्या दैनंदिन देखभालीसाठी जबाबदारी आणि प्रतिसादाची ठोस यंत्रणा आहे का?

सिंहासन आणि राजसदर परिसरातील प्रकाशव्यवस्था आज पूर्ववत झाली तरी दहा दिवसांचा विलंब कशामुळे झाला आणि भविष्यात अशी परिस्थिती टाळण्यासाठी ASI कोणती उपाययोजना करणार, याचे उत्तर मिळणे बाकी आहे.