स्थानिक स्वराज्य संस्था मतदारसंघांच्या निवडणुकांमुळे मराठवाड्यात राजकीय हालचालींना वेग; पराभूत दिग्गज, पक्षांतराच्या चर्चांमुळे महायुतीच्या उमेदवारांबाबत उत्सुकता

मराठवाड्यातील स्थानिक स्वराज्य संस्था मतदारसंघांच्या विधान परिषद निवडणुकांचा बिगुल वाजताच राजकीय हालचालींना वेग आला आहे. विधानसभा निवडणुकीत पराभूत झालेले तसेच थेट जनतेतून निवडून येण्याची शक्यता कमी असलेले अनेक नेते आता विधान परिषदेला संधी म्हणून पाहत असल्याची चर्चा राजकीय वर्तुळात सुरू आहे. महायुतीतील भाजप, शिंदेसेना आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस (अजित पवार गट) यांच्या संभाव्य उमेदवारीसाठी अनेक इच्छुकांनी मुंबईत वरिष्ठ नेत्यांच्या भेटीगाठी वाढवल्या आहेत.

मुख्यमंत्री Devendra Fadnavis, उपमुख्यमंत्री Eknath Shinde तसेच Sunetra Pawar यांच्या भेटीसाठी मराठवाड्यातील इच्छुक नेत्यांची मोठी गर्दी असल्याचे सांगितले जात आहे. महायुतीमध्ये जागावाटपाचा अंतिम फॉर्म्युला अद्याप जाहीर झाला नसला, तरी पक्षीय बलाबल, स्थानिक समीकरणे आणि राजकीय उपयोगिता लक्षात घेऊन उमेदवारांची निवड होणार असल्याचे संकेत मिळत आहेत.

मराठवाड्यात छत्रपती संभाजीनगर–जालना, परभणी–हिंगोली, नांदेड आणि धाराशिव–लातूर–बीड या विधान परिषद मतदारसंघांसाठी निवडणूक होणार आहे. या निवडणुकांकडे सर्वच पक्षांचे लक्ष लागले असून, विशेषतः महायुती पुन्हा एकदा ‘धक्कातंत्र’ वापरणार का, याबाबत चर्चा रंगू लागली आहे. विरोधी पक्षातील काही प्रभावी नेत्यांना उमेदवारीच्या माध्यमातून महायुतीत आणण्याचा प्रयत्न होऊ शकतो, असे राजकीय निरीक्षकांचे मत आहे.

राजकीय वर्तुळात जालना जिल्ह्यातील ज्येष्ठ नेते आणि माजी मंत्री Rajesh Tope यांचे नाव चर्चेत आहे. २०२४ च्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांचा पराभव झाला होता. कोरोनाकाळात राज्याचे आरोग्यमंत्री म्हणून काम केलेले टोपे पुन्हा सत्तेच्या केंद्रात येण्यासाठी विधान परिषद हा पर्याय निवडू शकतात, अशी चर्चा सुरू आहे. मात्र याबाबत अधिकृत भूमिका अद्याप समोर आलेली नाही.

महाराष्ट्रातील एकूण १६ जागांसाठी ही निवडणूक होत आहे. मागील निवडणुकीच्या तुलनेत यंदाचे राजकीय गणित मोठ्या प्रमाणात बदललेले आहे. जिल्हा परिषद, महानगरपालिका, नगर परिषद आणि नगरपंचायतीतील निर्वाचित व स्वीकृत सदस्य या निवडणुकीत मतदान करणार आहेत. उमेदवारी अर्ज दाखल करण्याची अंतिम तारीख १ जून असून, १८ जून रोजी मतदान आणि २२ जूनला मतमोजणी होणार आहे.

काही जिल्ह्यांमध्ये स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका प्रलंबित असल्याने मतदारसंख्येवर परिणाम झाला आहे. नांदेड जिल्हा परिषद निवडणूक प्रलंबित असल्याने त्या मतदारसंघातील मतदानाची संख्या कमी झाली आहे. धाराशिव आणि लातूरमध्ये जिल्हा परिषद निवडणुका झाल्या असल्या, तरी स्वीकृत सदस्यांची नियुक्ती अद्याप प्रलंबित असल्याने मतदारसंख्या घटली आहे.

धाराशिव–लातूर–बीड मतदारसंघात सध्या १०५१ मतदार पात्र आहेत. तीन जिल्हा परिषद, एक महानगरपालिका, २९ पंचायत समित्या आणि ३० नगरपरिषदांतील सदस्य मतदान करणार आहेत. नांदेडमध्ये ४३२ मतदार मतदानाचा हक्क बजावतील. परभणी, हिंगोली आणि जालना येथेही महानगरपालिका व नगरपरिषदांतील सदस्य मतदान प्रक्रियेत सहभागी होणार आहेत.

राजकीय विश्लेषकांच्या मते, विधान परिषद निवडणुका या केवळ विचारसरणी किंवा संघटनात्मक ताकदीवर लढवल्या जात नाहीत. आर्थिक ताकद, पक्षीय समीकरणे आणि सत्तेच्या केंद्राशी असलेले संबंध हे अनेकदा निर्णायक ठरतात. त्यामुळे या निवडणुकांमध्ये ‘आर्थिकदृष्ट्या सक्षम’ उमेदवारांना प्राधान्य मिळते, अशी टीकाही सातत्याने होत असते.

मराठवाड्यातील या चार जागांवर महायुती कोणाला उमेदवारी देणार, याकडे आता संपूर्ण राज्याचे लक्ष लागले आहे. मात्र उमेदवारांची अंतिम घोषणा होईपर्यंत पडद्यामागील राजकीय हालचाली आणखी वेग घेण्याची शक्यता आहे.