१७ सप्टेंबरपासून बीड–पुणे रेल्वे सुरू करण्याचे नियोजन; डिसेंबरअखेर बीड–मुंबई (पनवेल) सेवेसाठीही हालचाली

मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिन १७ सप्टेंबर रोजी उत्साहात साजरा करण्यात येतो. यंदाचा हा दिवस बीडवासीयांसाठी आणखी एका महत्त्वाच्या कारणाने विशेष ठरणार आहे. अनेक वर्षांपासून प्रतीक्षेत असलेली बीड–पुणे रेल्वे सेवा १७ सप्टेंबर २०२६ पासून सुरू करण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. अहिल्यानगर–बीड–परळी वैजनाथ रेल्वेमार्गाच्या प्रगतीचा आढावा तसेच बीड–पुणे आणि बीड–मुंबई रेल्वे सेवा सुरू करण्यासंदर्भात मुंबईतील सह्याद्री अतिथिगृह येथे नुकतीच बैठक झाली. उपमुख्यमंत्री तसेच बीड जिल्ह्याच्या पालकमंत्री सुनेत्रा पवार यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या या बैठकीत प्रशासन आणि रेल्वे विभागातील वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते. या बैठकीत बीड–पुणे रेल्वे सेवा १७ सप्टेंबर रोजी सुरू करण्याच्या दृष्टीने आवश्यक तांत्रिक आणि सुरक्षाविषयक चाचण्या पूर्ण झाल्याची माहिती देण्यात आली. तसेच डिसेंबरअखेर बीड–मुंबई (पनवेल) रेल्वे सेवा सुरू करण्यासाठी आवश्यक कामे युद्धपातळीवर पूर्ण करण्याच्या सूचना संबंधित यंत्रणांना देण्यात आल्या आहेत.

गतवर्षी १७ सप्टेंबर २०२५ रोजी बीड–अहिल्यानगर रेल्वे सेवा सुरू झाल्याने बीड जिल्ह्याच्या दीर्घ प्रतीक्षेला मोठा दिलासा मिळाला होता. आता त्यापुढील पाऊल म्हणून पुण्याशी थेट रेल्वे जोडणी निर्माण होणार आहे. दिवंगत उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांनी या प्रकल्पासाठी सातत्याने पाठपुरावा केला होता, तर आता सुनेत्रा पवार यांनी उर्वरित सेवा मार्गी लावण्यासाठी बैठका आणि प्रशासकीय पाठपुरावा सुरू ठेवला आहे. बीड–पुणे रेल्वेमुळे पुणे आणि पश्चिम महाराष्ट्राशी बीडची जोडणी अधिक सक्षम होणार आहे. याचा फायदा केवळ प्रवाशांनाच नव्हे, तर शिक्षण, व्यापार, उद्योग, शेतीमाल वाहतूक आणि रोजगारासाठी सतत पुण्याकडे जाणाऱ्या नागरिकांनाही होऊ शकतो. बीड जिल्ह्यातील मोठ्या संख्येने विद्यार्थी उच्च शिक्षणासाठी पुण्यात जातात. व्यापारी, कामगार आणि विविध सेवाक्षेत्रातील नागरिकांचाही पुण्याशी नियमित संबंध असतो. अशा परिस्थितीत थेट रेल्वे सेवा सुरू झाल्यास प्रवासाचा खर्च आणि वेळ दोन्ही कमी होण्याची अपेक्षा आहे. रेल्वे ही केवळ एका शहराला दुसऱ्या शहराशी जोडणारी वाहतूक सेवा नसते. रेल्वेमुळे बाजारपेठा जोडल्या जातात, विद्यार्थ्यांना संधी उपलब्ध होतात, उद्योगांना वाहतुकीचा पर्याय मिळतो आणि नवीन आर्थिक व्यवहारांची साखळी तयार होते. त्यामुळे बीड–पुणे रेल्वेचा विचार केवळ एका नव्या गाडीपुरता मर्यादित ठेवता येणार नाही.

मराठवाड्याच्या विकासासाठी रेल्वे नेटवर्कचा विस्तार हा अनेक वर्षांपासून चर्चेचा विषय आहे. विभागातील काही रेल्वेमार्गांचे दुहेरीकरण, विद्युतीकरण, नवीन सेवा आणि विद्यमान मार्गांची क्षमता वाढविण्यासाठी कामे सुरू आहेत. जुलै २०२६ मध्ये रेल्वे मंत्रालयाने नांदेड विभागातील परभणी–मुदखेड रेल्वेमार्गावरील विद्युत यंत्रणा अधिक सक्षम करण्यासाठी ₹१६३ कोटींच्या कामाला मंजुरी दिली. यामुळे भविष्यात अधिक क्षमतेच्या आणि आधुनिक रेल्वे सेवा चालविण्यासाठी पायाभूत सुविधा बळकट होणार आहेत. मात्र मराठवाड्यातील रेल्वेचा प्रश्न काही निवडक नव्या सेवांपुरता मर्यादित नाही. नांदेड, परभणी, हिंगोली, जालना, लातूर, धाराशिव, बीड आणि छत्रपती संभाजीनगर या जिल्ह्यांना देशातील प्रमुख आर्थिक आणि औद्योगिक शहरांशी अधिक नियमित आणि वेगवान रेल्वे जोडणी मिळणे गरजेचे आहे. नांदेड–पुणे मार्गावरही अधिक सक्षम आणि नियमित रेल्वेसेवेची मागणी सातत्याने होत आहे. वंदे भारतसारख्या नव्या सेवांची मागणी राजकीय आणि सामाजिक स्तरावर करण्यात आली असली, तरी अशा सेवांबाबत अधिकृत निर्णय आणि वेळापत्रक जाहीर होईपर्यंत त्याकडे प्रस्तावाच्या स्वरूपातच पाहावे लागेल.

मराठवाड्यात अनेक ठिकाणी रेल्वे फाटकांमुळे रस्ते वाहतुकीला विलंब होत असल्याच्या तक्रारीही वारंवार समोर येतात. त्यामुळे नवीन रेल्वे गाड्यांबरोबरच उड्डाणपूल, भुयारी मार्ग आणि विद्यमान रेल्वे पायाभूत सुविधा सुधारण्याकडेही लक्ष देणे गरजेचे आहे. यासाठी मराठवाड्यातील सर्व खासदारांनी पक्षीय सीमांच्या पलीकडे जाऊन रेल्वे प्रश्नांवर एकत्रित भूमिका घेण्याची गरज आहे. दिल्लीमध्ये रेल्वेमंत्री आणि रेल्वे बोर्डासमोर विभागातील प्रलंबित प्रकल्पांची संयुक्तपणे मांडणी झाली, तर अनेक प्रश्नांना अधिक वेग मिळू शकतो. बीड–पुणे रेल्वे सेवा हा या मोठ्या चित्रातील एक महत्त्वाचा टप्पा आहे. १७ सप्टेंबरला ही सेवा प्रत्यक्ष सुरू झाली, तर मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिनाच्या दिवशी बीडसाठी ती केवळ नव्या रेल्वेची सुरुवात नसेल; ती बीड आणि मराठवाड्याला पुणे आणि पश्चिम महाराष्ट्राशी अधिक जवळ आणणारी नवी जीवनवाहिनी ठरेल.