दसरा मेळाव्यात शिंदे समर्थकांच्या वक्तव्यांनी महायुतीतील नेतृत्वाच्या समीकरणांवर पुन्हा चर्चा; विधानसभा निवडणुकीला अजून तीन वर्षे असताना संदेश नेमका कुणासाठी?

मुंबईतील शिवसेनेचा दसरा मेळावा हा नेहमीच राजकीय संदेश देणारे व्यासपीठ राहिले आहे. यंदाच्या मेळाव्यात मात्र विरोधकांवरील टीकेबरोबरच सत्ताधारी महायुतीच्या अंतर्गत नेतृत्वाबाबतही एक वेगळी चर्चा पुढे आली. गोरेगाव येथील शिवसेनेच्या दसरा मेळाव्यात पक्षातील काही वरिष्ठ नेत्यांनी उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी पुन्हा मुख्यमंत्री व्हावे, अशी उघड इच्छा व्यक्त केली. मंत्री प्रताप सरनाईक, गुलाबराव पाटील आणि माजी मंत्री रामदास कदम यांनी शिंदे यांच्या मुख्यमंत्रीपदाच्या शक्यतेचा उल्लेख केला. त्याआधी आमदार किशोर दराडे यांनीही शिंदे पुन्हा मुख्यमंत्री व्हावेत, अशी भूमिका मांडली होती. 

राज्यातील पुढील विधानसभा निवडणुकीला अजून सुमारे तीन वर्षांचा कालावधी आहे. त्यामुळे इतक्या आधी मुख्यमंत्रीपदाचा मुद्दा सार्वजनिक व्यासपीठावर आणण्यामागचा राजकीय संदेश काय आहे, हा प्रश्न स्वाभाविकपणे उपस्थित होतो. ही केवळ कार्यकर्त्यांची भावनिक इच्छा आहे की आगामी निवडणुकांसाठी शिवसेना आपली bargaining position मजबूत करण्याचा प्रयत्न करीत आहे? की महायुतीतील भविष्यातील नेतृत्वाच्या समीकरणांबाबत आतापासूनच दबाव निर्माण करण्याची ही रणनीती आहे? यावर राजकीय वर्तुळात चर्चा सुरू झाली आहे. 

शिंदे यांचे राजकीय वजन कायम

एकनाथ शिंदे यांनी 2022 ते 2024 या काळात महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री म्हणून काम केले. 2024 च्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेने 57 जागा जिंकल्या आणि महायुतीच्या सरकारमध्ये शिंदे उपमुख्यमंत्री झाले. त्यामुळे त्यांच्या समर्थकांकडून पुन्हा मुख्यमंत्रीपदाची अपेक्षा व्यक्त होणे पूर्णपणे अनपेक्षित नाही. परंतु महायुतीमध्ये भाजप हा सर्वात मोठा पक्ष असल्याने आणि सध्या देवेंद्र फडणवीस मुख्यमंत्री असल्याने या मागणीला स्वतंत्र राजकीय अर्थ प्राप्त होतो. शिवसेनेच्या दसरा मेळाव्यात ही चर्चा झाली, तर दुसरीकडे भाजप नेत्यांनी फडणवीस यांच्या नेतृत्वाबाबत ठाम भूमिका व्यक्त केली. त्यामुळे निवडणुकीला अजून बराच कालावधी असतानाच महायुतीतील भविष्यातील मुख्यमंत्रीपदाचा प्रश्न सार्वजनिक चर्चेत येणे लक्षणीय ठरते. 

दसरा मेळाव्याचा मुख्य सूर मात्र वेगळा

हेही लक्षात घ्यावे लागेल की एकनाथ शिंदे यांच्या स्वतःच्या भाषणाचा मुख्य भर मुख्यमंत्रीपदाच्या मागणीवर नव्हता. त्यांनी दुष्काळग्रस्त शेतकरी, मदत, विकास आणि विरोधकांवरील टीका यावर अधिक भर दिला. शेतकऱ्यांना ₹5,000 अंतरिम मदत मिळेल आणि सरकार त्यांच्या पाठीशी उभे राहील, अशी भूमिका त्यांनी मांडली. म्हणून मुख्यमंत्रीपदाची चर्चा ही शिंदे यांच्या स्वतःच्या भाषणातून सुरू झाली असे म्हणणे अचूक ठरणार नाही. ती त्यांच्या समर्थक नेत्यांच्या वक्तव्यांमधून पुढे आली, हा फरक महत्त्वाचा आहे.

मित्रपक्षाला संदेश की कार्यकर्त्यांना ऊर्जा?

राजकीय पक्षांच्या मोठ्या मेळाव्यांमध्ये नेतृत्वाबाबत अशा घोषणा अनेकदा कार्यकर्त्यांना ऊर्जा देण्यासाठी केल्या जातात. परंतु सत्तेत असलेल्या दोन मित्रपक्षांमध्ये मुख्यमंत्रीपदासारखा विषय सार्वजनिकपणे पुढे आला की त्याचे परिणाम केवळ सभेपुरते मर्यादित राहत नाहीत. शिवसेना आपले स्वतंत्र राजकीय अस्तित्व आणि शिंदे यांचे नेतृत्व अधोरेखित करण्याचा प्रयत्न करीत आहे, तर भाजप आपल्या संख्याबळाच्या आणि विद्यमान नेतृत्वाच्या आधारावर स्थैर्याचा संदेश देत आहे, असे या घडामोडींकडे पाहता येते. यामध्ये तातडीचा संघर्ष आहे असे म्हणण्यास पुरेसा आधार नाही. परंतु भविष्यात जागावाटप, नेतृत्व आणि निवडणूक रणनीती ठरविताना या प्रकारच्या सार्वजनिक वक्तव्यांचा वापर bargaining tool म्हणून होऊ शकतो.

मुख्यमंत्रीपदाचा प्रश्न इतक्या लवकर का?

महाराष्ट्रात मुख्यमंत्रीपदावरून राजकीय समीकरणे यापूर्वीही बदलली आहेत. 2019 नंतर शिवसेना-भाजप युती तुटली; 2022 मध्ये शिवसेनेत फूट पडली; त्यानंतर एकनाथ शिंदे मुख्यमंत्री झाले; आणि 2024 नंतर देवेंद्र फडणवीस पुन्हा मुख्यमंत्री झाले. या पार्श्वभूमीवर मुख्यमंत्रीपदाचा विषय महाराष्ट्राच्या राजकारणात केवळ पदाचा प्रश्न राहत नाही—तो पक्षाच्या राजकीय वजनाचा, सत्तेतील हिस्स्याचा आणि भविष्यातील नेतृत्वाचा संकेत ठरतो. म्हणूनच दसरा मेळाव्यातून शिंदे समर्थकांनी केलेली मुख्यमंत्रीपदाची चर्चा सहज दुर्लक्षित करता येणार नाही.

परंतु आजच्या घडीला महायुती सरकारचे नेतृत्व देवेंद्र फडणवीस करत आहेत आणि विधानसभा निवडणुकीला अजून तीन वर्षे आहेत. त्यामुळे तातडीचा बदल होणार असल्याचा निष्कर्ष काढण्यापेक्षा ही चर्चा भविष्यातील राजकीय positioning म्हणून पाहणे अधिक योग्य ठरेल.

प्रश्न एवढाच आहे—मुख्यमंत्रीपदाचा विषय कार्यकर्त्यांच्या उत्साहापुरता आहे, की महायुतीतील भविष्यातील सत्तासमीकरणाची पहिली सार्वजनिक चाचपणी सुरू झाली आहे?