सलग दहा वर्षांच्या मर्यादेमुळे संचालकपदाची निवडणूक लढविण्यावर प्रश्नचिन्ह; पुत्र नृपाल पाटील यांच्या नावाची अध्यक्षपदासाठी चर्चा, ऑक्टोबरमध्ये निवडणूक होण्याची शक्यता

रायगड जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेचे अध्यक्षपद सलग २९ वर्षे सांभाळणाऱ्या जयंत पाटील यांच्यासमोर RBIच्या नव्या कार्यकाळ नियमामुळे अडचण निर्माण होण्याची शक्यता आहे. आगामी निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर त्यांचे पुत्र नृपाल पाटील यांच्या नावाची अध्यक्षपदासाठी चर्चा सुरू झाली आहे.  

मुंबई : रायगड जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेचे अध्यक्षपद सलग २९ वर्षे भूषविणारे शेतकरी कामगार पक्षाचे सरचिटणीस तथा माजी आमदार जयंत पाटील यांच्या बँकेतील पुढील राजकीय वाटचालीवर भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या नव्या निर्देशांमुळे प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. एकाच सहकारी बँकेच्या संचालक मंडळावर सलग दहा वर्षे पूर्ण केलेल्या संचालकाला त्याच बँकेवर पुन्हा नियुक्त किंवा निवडून येण्यापूर्वी किमान तीन वर्षांचा ‘कूलिंग ऑफ’ कालावधी पूर्ण करावा लागणार आहे. त्यामुळे १९९७पासून रायगड जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेचे अध्यक्षपद सांभाळणारे जयंत पाटील आगामी संचालक मंडळाची निवडणूक लढविण्यास पात्र ठरणार का, याबाबत सहकार क्षेत्रात चर्चा सुरू झाली आहे.

जयंत पाटील यांच्या अनुपस्थितीत त्यांचे पुत्र आणि बँकेचे विद्यमान संचालक नृपाल पाटील यांच्याकडे अध्यक्षपदाची सूत्रे सोपविली जाण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. मात्र, अध्यक्षपदाबाबत कोणतीही अधिकृत घोषणा झालेली नसून सध्या सहकार आणि राजकीय वर्तुळात त्यांच्या नावाची चर्चा आहे.

१९९७पासून अध्यक्षपदावर

रायगड जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेची नोंदणी ३० सप्टेंबर १९६० रोजी झाली. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने ११ नोव्हेंबर १९९५ रोजी बँकेला बँकिंग व्यवसायाचा परवाना दिला. बँकेच्या उपलब्ध माहितीनुसार, जयंत पाटील यांनी १९९७मध्ये अध्यक्षपदाची सूत्रे स्वीकारली होती. बँकेच्या संकेतस्थळावरही ते विद्यमान अध्यक्ष म्हणून नमूद आहेत. १९९७ ते २०२६ या कालावधीत त्यांनी सलग २९ वर्षे अध्यक्षपद भूषविले आहे. जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या अध्यक्षपदावर इतका दीर्घ काळ राहण्याची ही सहकार क्षेत्रातील दुर्मीळ कामगिरी मानली जाते.

RBIचा नवा नियम काय?

रिझर्व्ह बँकेने २५ मे २०२६ रोजी ग्रामीण सहकारी बँकांच्या प्रशासनासंबंधी सुधारित निर्देश जारी केले. या निर्देशांनुसार, राज्य सहकारी बँक किंवा जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या संचालक मंडळावर सलग दहा वर्षे पूर्ण केलेल्या व्यक्तीला त्याच बँकेवर पुन्हा संचालक म्हणून निवडून येण्यासाठी अथवा नियुक्त होण्यासाठी तीन वर्षांचा ‘कूलिंग ऑफ’ कालावधी बंधनकारक करण्यात आला आहे. या तीन वर्षांच्या कालावधीत संबंधित व्यक्तीला त्या बँकेशी केवळ सभासद किंवा ग्राहक म्हणून संबंध ठेवता येईल. संचालक, सल्लागार किंवा अन्य कोणत्याही स्वरूपात बँकेच्या कारभाराशी संबंधित राहता येणार नाही. मात्र, पात्रता पूर्ण होत असल्यास दुसऱ्या बँकेच्या संचालक मंडळावर नियुक्ती होण्यास प्रतिबंध नाही.

कार्यकाळ मोजण्याची पद्धत

RBIने संचालकांचा सलग कार्यकाळ कसा मोजायचा, याबाबतही स्पष्टता दिली आहे. संचालकपदाच्या दोन कार्यकाळांमध्ये तीन वर्षांपेक्षा कमी कालावधीचा खंड असेल, तर त्या खंडापूर्वीचा कार्यकाळही दहा वर्षांच्या मर्यादेत मोजला जाणार आहे. मात्र, संचालकपदामध्ये किमान तीन वर्षांचा खंड असेल, तर त्यापूर्वीचा कार्यकाळ नव्या कार्यकाळात जोडला जाणार नाही. थोड्या कालावधीसाठी राजीनामा देऊन पुन्हा निवडून येत कार्यकाळाची मर्यादा टाळण्याचे प्रकार रोखण्यासाठी RBIने ही तरतूद केली आहे.

या नियमाच्या पार्श्वभूमीवर, दहा वर्षांपेक्षा अधिक काळ एकाच बँकेच्या संचालक मंडळावर असलेल्या पदाधिकाऱ्यांना आगामी निवडणुकीत पुन्हा उमेदवारी देताना संबंधित बँक आणि सहकारी निवडणूक यंत्रणेला त्यांच्या कार्यकाळाची तपासणी करावी लागणार आहे.

ऑक्टोबरमध्ये निवडणुकीचा बार?

रायगड जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या विद्यमान संचालक मंडळाचा कार्यकाळ २०२६च्या अखेरीस पूर्ण होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे बँकेची निवडणूक दिवाळीपूर्वी, शक्यतो ऑक्टोबरमध्ये होऊ शकते, अशी चर्चा जिल्ह्यात सुरू आहे. निवडणुकीचा अधिकृत कार्यक्रम जाहीर होण्यापूर्वीच विद्यमान संचालक आणि इच्छुक उमेदवारांनी आपापल्या मतदारसंघांमध्ये संपर्क वाढविण्यास सुरुवात केल्याचे चित्र आहे.

नृपाल पाटील यांच्या नावाची चर्चा

जयंत पाटील यांचे पुत्र नृपाल पाटील हे बँकेच्या विद्यमान संचालक मंडळावर कार्यरत आहेत. RBIच्या नव्या नियमामुळे जयंत पाटील यांना आगामी निवडणुकीपासून दूर राहावे लागल्यास, नृपाल पाटील यांच्याकडे बँकेचे नेतृत्व सोपविले जाऊ शकते, अशी चर्चा आहे. बँकेच्या अधिकृत माहितीतही नृपाल पाटील यांचा विद्यमान संचालक म्हणून समावेश आहे. मात्र, बँकेचा अध्यक्ष थेट निवडणुकीतून निवडला जात नसून निवडून आलेल्या संचालकांमधून अध्यक्षाची निवड केली जाते. त्यामुळे नृपाल पाटील यांचे अध्यक्षपद संचालक मंडळाच्या निवडणुकीतील राजकीय समीकरणांवर आणि निवडून येणाऱ्या संचालकांच्या संख्याबळावर अवलंबून राहणार आहे.

बँकेचा व्यवसाय ₹७,१०० कोटींच्या पुढे

जयंत पाटील यांच्या नेतृत्वाखाली रायगड जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या व्यवसायात मोठी वाढ झाली. ३१ मार्च २०२६च्या लेखापरीक्षित ताळेबंदानुसार बँकेच्या ठेवी सुमारे ₹४,०३७ कोटी, तर कर्जे आणि अग्रिमे सुमारे ₹३,०६८ कोटी आहेत. त्यामुळे बँकेचा ठेवी आणि कर्जांचा एकत्रित व्यवसाय ₹७,१०० कोटींच्या पुढे गेला आहे. बँकेने २०२५-२६ या आर्थिक वर्षात सुमारे ₹३६.२१ कोटींचा निव्वळ नफा नोंदविला आहे. RBIच्या नव्या निर्देशांमुळे रायगड जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँकेत जवळपास तीन दशके राहिलेले जयंत पाटील यांचे नेतृत्वपर्व थांबणार की नव्या कायदेशीर किंवा राजकीय समीकरणातून त्यांना पर्याय उपलब्ध होणार, याकडे आता रायगडच्या सहकार आणि राजकीय क्षेत्राचे लक्ष लागले आहे.