चालक भागधारक असलेले सहकारी मॉडेल; सर्ज प्रायसिंग नसल्याचा दावा

मुंबई : राज्यातील ॲप-आधारित प्रवासी वाहतूक क्षेत्रात सहकाराच्या माध्यमातून पर्यायी व्यवस्था उभारण्याच्या उद्देशाने ‘भारत टॅक्सी’ सेवेचा महाराष्ट्रात अधिकृत शुभारंभ करण्यात आला. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते गुरुवारी नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ येथे या सेवेचा शुभारंभ करण्यात आला. दिल्ली आणि गुजरातनंतर महाराष्ट्र हा या उपक्रमाची अंमलबजावणी करणारा तिसरा राज्य ठरला आहे.

यावेळी मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी सांगितले की, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि केंद्रीय गृह व सहकार मंत्री अमित शाह यांच्या मार्गदर्शनाखाली सहकार क्षेत्रात विविध नवे उपक्रम राबविले जात असून, ‘भारत टॅक्सी’ हा त्याचाच एक भाग आहे. “सहकारातून रोजगार आणि रोजगारातून समृद्धी” या संकल्पनेला बळ देणारा हा उपक्रम असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

मुख्यमंत्र्यांच्या म्हणण्यानुसार, ‘भारत टॅक्सी’ हे केवळ टॅक्सी बुकिंग ॲप नसून चालक-केंद्रित सहकारी मॉडेल आहे. या व्यवस्थेत चालक हे केवळ सेवा पुरवठादार नसून सहकारी संस्थेचे भागधारक असतील. त्यामुळे व्यवसायातून मिळणाऱ्या नफ्यात त्यांचा सहभाग राहील आणि चालकांचे आर्थिक सक्षमीकरण करण्याचा प्रयत्न या माध्यमातून केला जाईल, असा दावा त्यांनी केला.

सध्या कार्यरत असलेल्या काही ॲप-आधारित टॅक्सी सेवांबाबत सर्ज प्रायसिंग, लपविलेले शुल्क आणि कमिशनच्या तक्रारी होत असल्याचा उल्लेख करत मुख्यमंत्री म्हणाले की, ‘भारत टॅक्सी’ सेवेत सर्ज प्रायसिंग किंवा हिडन चार्जेस नसतील. पारदर्शक दररचना असल्याने प्रवाशांना परवडणारी सेवा आणि चालकांना योग्य मोबदला मिळेल, असा सरकारचा दावा आहे.

नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ परिसरातील भूमिपुत्रांसाठी हा उपक्रम रोजगारनिर्मितीची संधी ठरू शकतो, असेही मुख्यमंत्री म्हणाले. स्व. दि. बा. पाटील सहकारी वाहतूक संघासोबत झालेल्या सामंजस्य करारानुसार बँकांच्या माध्यमातून टॅक्सी खरेदीसाठी कर्ज उपलब्ध करून देण्यात येणार असून, ३ ते ४ हजार रोजगार निर्माण होतील, असा सरकारचा अंदाज आहे.

महिलांसाठी अधिक सुरक्षित प्रवास, ग्राहकांसाठी विश्वासार्ह सेवा आणि मुंबईत येणाऱ्या देश-विदेशातील प्रवाशांना पारदर्शक वाहतूक सुविधा उपलब्ध करून देणे हा या उपक्रमाचा उद्देश असल्याचेही मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी स्पष्ट केले.

कार्यक्रमास केंद्रीय राज्यमंत्री मुरलीधर मोहोळ, मंत्री बाबासाहेब पाटील, आमदार मंदा म्हात्रे, आमदार महेश बालदी, आमदार प्रशांत ठाकूर यांच्यासह विविध मान्यवर उपस्थित होते.

विश्लेषण

‘भारत टॅक्सी’ हा उपक्रम महाराष्ट्रातील ॲप-आधारित टॅक्सी सेवांच्या बाजारात सहकारी क्षेत्रातून स्पर्धात्मक पर्याय निर्माण करण्याचा प्रयत्न म्हणून पाहिला जात आहे. चालकांना भागधारक बनविण्याची संकल्पना, सर्ज प्रायसिंग टाळण्याचा दावा आणि नफ्यातील सहभाग ही या मॉडेलची प्रमुख वैशिष्ट्ये म्हणून सरकारकडून मांडली जात आहेत.

मात्र, या उपक्रमाचे यश चालकांचा प्रत्यक्ष प्रतिसाद, सेवा उपलब्धतेचे जाळे, प्रवाशांचा विश्वास, डिजिटल प्लॅटफॉर्मची कार्यक्षमता आणि विद्यमान खासगी ॲप-आधारित कंपन्यांशी होणारी स्पर्धा या घटकांवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून राहील, असे क्षेत्रातील जाणकारांचे मत आहे.

तसेच ३ ते ४ हजार रोजगार निर्मिती, चालकांचे आर्थिक सक्षमीकरण आणि कमी खर्चातील सेवा यांसारखे दावे प्रत्यक्षात कितपत साकार होतात, हे अंमलबजावणीनंतरच्या अनुभवातून स्पष्ट होईल. त्यामुळे ‘भारत टॅक्सी’ हा सहकार क्षेत्रातील महत्त्वाकांक्षी प्रयोग ठरतो की ॲप-आधारित वाहतूक क्षेत्रातील प्रभावी पर्याय बनतो, याकडे उद्योग क्षेत्रासह प्रवासी आणि चालकांचे लक्ष लागले आहे.