“भेसळ आढळल्यास कठोर कारवाई करा; पण संपूर्ण सावजी उद्योगावर प्रश्नचिन्ह लावू नका”

तुकाराम मुंढे यांच्या वक्तव्यावर महसूल मंत्री चंद्रशेखर बावनकुळे यांची प्रतिक्रिया

मुंबई :  अन्न व औषध प्रशासन (FDA) आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी अलीकडे विदर्भातील ‘सावजी’ मटणाबाबत केलेल्या वक्तव्याचे राजकीय पडसाद उमटू लागले आहेत. महसूल मंत्री चंद्रशेखर बावनकुळे यांनी गुरुवारी या विषयावर प्रतिक्रिया देत, एखाद्या विशिष्ट प्रकरणात नियमभंग किंवा भेसळ आढळल्यास संबंधितांवर कठोर कारवाई व्हावी; मात्र संपूर्ण सावजी उद्योगाबाबत सरसकट नकारात्मक प्रतिमा निर्माण करणारी विधाने टाळली पाहिजेत, असे स्पष्ट मत व्यक्त केले.

अमरावती येथील एका कार्यक्रमात तुकाराम मुंढे यांनी, “मी सावजी मटण खाल्ले तर महिनाभर आजारी पडेन,” असे वक्तव्य केले होते. या विधानानंतर विदर्भातील सावजी हॉटेल व्यावसायिकांनी नाराजी व्यक्त केली होती. त्याच पार्श्वभूमीवर बावनकुळे यांनी पत्रकार परिषदेत प्रतिक्रिया देताना सावजी खाद्यसंस्कृतीचे महत्त्व अधोरेखित केले.

बावनकुळे म्हणाले की, सावजी ही केवळ खाद्यपद्धती नसून विदर्भाची सांस्कृतिक ओळख आणि हजारो कुटुंबांच्या उपजीविकेचा आधार आहे. अनेक दशकांपासून हा व्यवसाय प्रामाणिकपणे सुरू असून देश-विदेशातील पर्यटकही सावजी खाद्यसंस्कृतीचा अनुभव घेण्यासाठी विदर्भात येतात. त्यामुळे संपूर्ण उद्योगावर प्रश्नचिन्ह निर्माण होईल, अशी सर्वसाधारण विधाने करणे योग्य ठरणार नाही, असे त्यांनी नमूद केले.

त्यांनी स्पष्ट केले की, कोणत्याही हॉटेलमध्ये भेसळ, अस्वच्छता किंवा अन्नसुरक्षा नियमांचे उल्लंघन आढळल्यास संबंधितांवर कायद्यानुसार कठोर कारवाई व्हायलाच हवी. मात्र, काही अपवादात्मक घटनांच्या आधारे संपूर्ण उद्योगाला बदनाम करणे किंवा सर्व सावजी हॉटेलांबाबत नकारात्मक संदेश जाणे योग्य नाही, असेही त्यांनी सांगितले.

तसेच, अशा प्रकारच्या सार्वजनिक वक्तव्यांचा हजारो व्यावसायिक आणि त्यांच्या कुटुंबांच्या उपजीविकेवर परिणाम होऊ शकतो, त्यामुळे सार्वजनिक पदावरील व्यक्तींनी अशा विषयांवर बोलताना संयम आणि वस्तुनिष्ठता बाळगणे आवश्यक असल्याचेही बावनकुळे यांनी म्हटले.

राजकीय व प्रशासकीय विश्लेषण

या वादामुळे आता चर्चा केवळ सावजी खाद्यसंस्कृतीपुरती मर्यादित राहिलेली नाही. एका बाजूला अन्नसुरक्षा नियमांची कठोर अंमलबजावणी आणि ग्राहकांचे आरोग्य संरक्षण हा FDA चा मूलभूत उद्देश आहे; तर दुसऱ्या बाजूला पारंपरिक खाद्यसंस्कृती, स्थानिक उद्योग आणि त्यावर अवलंबून असलेला रोजगार यांच्यात समतोल राखण्याचे आव्हान सरकारसमोर आहे.

महसूल मंत्री बावनकुळे यांच्या प्रतिक्रियेतून सरकारने विदर्भातील सावजी उद्योगाबाबत सकारात्मक भूमिका मांडल्याचे दिसते. त्याचवेळी, विशिष्ट नियमभंग करणाऱ्यांवर कारवाई आणि संपूर्ण उद्योगाविषयी सर्वसाधारण टिप्पणी यामधील फरक स्पष्ट करण्याचाही प्रयत्न या प्रतिक्रियेतून दिसून येतो.

या प्रकरणामुळे सार्वजनिक पदावरील अधिकाऱ्यांच्या वक्तव्यांची मर्यादा, अन्नसुरक्षा अंमलबजावणी आणि स्थानिक खाद्यसंस्कृतीचा सन्मान या तिन्ही मुद्द्यांवर राज्यात व्यापक चर्चा होण्याची शक्यता आहे.